Rutin - สาร senomorphic ในการยับยั้งเซลล์เสื่อมสภาพและเพิ่มประสิทธิภาพการรักษามะเร็ง

ความชราเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญสำหรับโรคเรื้อรังหลายชนิด โดยหนึ่งในกลไกหลักคือ ภาวะเซลล์เสื่อมสภาพ (cellular senescence) ซึ่งเซลล์เหล่านี้จะผลิตสารก่อการอักเสบที่เรียกว่า SASP (senescence-associated secretory phenotype) ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังและเร่งกระบวนการแก่ชรา

การพัฒนายา senotherapeutics ซึ่งแบ่งเป็นสองกลุ่มหลักคือ senolytics (กำจัดเซลล์เสื่อมสภาพ) และ senomorphics (ยับยั้ง SASP) เป็นแนวทางใหม่ในการชะลอวัยและรักษาโรคที่เกี่ยวข้องกับความชรา

การศึกษานี้มุ่งค้นหาสารธรรมชาติที่มีศักยภาพเป็น senomorphic และพบว่า Rutin ซึ่งเป็นสารฟลาโวนอยด์จากพืช สามารถยับยั้ง SASP ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยไม่ทำลายเซลล์เสื่อมสภาพ นอกจากนี้ Rutin ยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของเคมีบำบัดในการรักษามะเร็งอีกด้วย

จากการวิจัย (R) คัดกรองสารจากธรรมชาติ 37 ชนิด โดยใช้เซลล์ stromal ของต่อมลูกหมากมนุษย์ (PSC27) ที่ถูกเหนี่ยวนำให้เสื่อมสภาพด้วยยา bleomycin (BLEO) ผลการคัดกรองพบว่า จากสารจากธรรมชาติ 37 ชนิด ไม่มีสารใดแสดงฤทธิ์เป็น senolytic ที่สามารถฆ่าเซลล์เสื่อมสภาพได้อย่างจำเพาะ แต่พบว่า Rutin เป็นหนึ่งในสารที่แสดงฤทธิ์ senomorphic ชัดเจน โดยลดการแสดงออกของ IL-8 (Interleukin-8) ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ SASP

Rutin ยับยั้ง SASP โดยไม่ส่งผลต่อเซลล์เสื่อมสภาพ

Rutin ไม่ทำให้เซลล์เสื่อมสภาพตายหรือฟื้นฟูการแบ่งตัวได้ แต่จะทำให้เซลล์เสื่อมสภาพลดการผลิต SASP อย่างมีนัยสำคัญ (เช่น IL-6, IL-8, MMP3)

Rutin ลดความรุนแรงของมะเร็งที่ถูกกระตุ้นโดยเซลล์เสื่อมสภาพ โดยเซลล์มะเร็งที่ได้รับสารจากเซลล์เสื่อมสภาพ (conditioned media) จะแสดงการเติบโตและการแพร่กระจายเพิ่มมากขึ้น แต่ Rutin สามารถยับยั้งผลนี้ได้ นอกจากนี้ ยังพบด้วยว่า Rutin สามารถลดความต้านทานของเซลล์มะเร็งต่อยาเคมีบำบัด mitoxantrone (MIT)

จากการทดลองในหนู ที่ปลูกถ่ายเซลล์มะเร็งต่อมลูกหมาก (PC3) และเซลล์ stromal (PSC27) พบว่า

• การให้ MIT เพียงอย่างเดียว ทำให้ก้อนมะเร็งเล็กลง แต่กระตุ้น SASP ในเซลล์ stromal
• การให้ MIT ร่วมกับ Rutin ช่วยให้ก้อนมะเร็งลดขนาดลงได้มากกว่าการใช้ MIT เพียงอย่างเดียว โดยไม่เพิ่มผลข้างเคียงใดๆ

สรุปและข้อเสนอแนะ

• Rutin เป็นสาร senomorphic ที่มีศักยภาพ ในการยับยั้ง SASP โดยไม่ทำลายเซลล์เสื่อมสภาพ
• การใช้ Rutin ร่วมกับเคมีบำบัด อาจเป็นแนวทางใหม่ในการรักษามะเร็งและโรคที่เกี่ยวข้องกับความชรา
• งานวิจัยนี้เน้นความสำคัญของการพัฒนายาที่มุ่งเป้าไปที่ **microenvironment** ของมะเร็ง ซึ่งรวมถึงเซลล์เสื่อมสภาพในบริเวณรอบๆ ก้อนมะเร็ง

การประยุกต์ใช้ในอนาคต

• การพัฒนายา Rutin ในรูปแบบนาโน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึม
• การศึกษาทางคลินิก ควรศึกษาเพิ่มเติม เพื่อยืนยันความปลอดภัยและประสิทธิภาพในมนุษย์
• การประยุกต์ใช้กับโรคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับความชรา เช่น โรคข้อเสื่อม โรค neurodegeneration

งานวิจัยนี้เปิดประตูสู่ความเป็นไปได้ใหม่ๆ ในการใช้สารธรรมชาติเพื่อต่อสู้กับความชราและโรคเรื้อรัง โดยเฉพาะมะเร็ง ซึ่งอาจนำไปสู่การพัฒนายาตัวใหม่ที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากขึ้นในอนาคต

อ้างอิง:-

Rutin is a potent senomorphic agent to target senescent cells and can improve chemotherapeutic efficacy - Hanxin Liu, Qixia Xu, Halidan Wufuer, Zi Li, Rong Sun, Zhirui Jiang, Xuefeng Dou, Qiang Fu, Judith Campisi, Yu Sun

First published: 20 July 2023 https://doi.org/10.1111/acel.13921